Liquidaties: twee werelden, één begrip

Het woord 'liquidaties' roept twee radicaal verschillende beelden op. In de rechtswetenschap verwijst het naar de ordelijke afwikkeling van rechtspersonen: schulden voldoen, activa verkopen, processen afsluiten. In de criminologie daarentegen staat het voor de meest extreme vorm van geweld in de onderwereld: gerichte moorden, vaak koelbloedig uitgevoerd en zorgvuldig gepland.

Deze twee betekenissen hebben meer gemeen dan op het eerste gezicht lijkt. Beide gaan over een definitief einde, over het afsluiten van zaken die niet meer houdbaar zijn. Maar waar de juridische liquidatie een gereguleerd proces is met duidelijke procedures, kent de criminele variant geen regels behalve die van macht en geweld.

De opkomst van liquidaties in Nederland

Lange tijd gold Nederland als relatief veilig wat betreft liquidaties. Dat beeld is de afgelopen decennia drastisch veranderd. De opkomst van de drugshandel heeft geleid tot een ongekende golf van geweld. Wat begon als incidentele afrekeningen in het criminele milieu, is uitgegroeid tot een structureel probleem dat ook onschuldige slachtoffers treft.

De liquidaties van advocaat Derk Wiersum en misdaadverslaggever Peter R. de Vries markeerden een grens: het geweld richtte zich niet langer alleen tegen criminelen, maar ook tegen de rechtsstaat zelf.

Jonge daders, oude patronen

Opvallend aan de hedendaagse liquidaties is de jeugdigheid van de uitvoerders. Waar moordopdrachten vroeger werden uitgevoerd door ervaren criminelen, zien we nu tieners en twintigers die voor relatief kleine bedragen bereid zijn te doden. Deze ontwikkeling wordt beschreven in meerdere recente publicaties over de Nederlandse onderwereld.

Marengo en de grote processen

Het Marengo-proces tegen Ridouan Taghi en zijn vermeende organisatie werd het grootste liquidatieproces in de Nederlandse geschiedenis. De zaak draait om een reeks moorden waarbij systematisch gebruik werd gemaakt van jonge uitvoerders, versleutelde communicatie en internationaal opererende netwerken.

Holleeder: een ijkpunt in de geschiedenis

De veroordeling van Willem Holleeder voor vijf liquidaties vormde een kantelpunt. Het proces toonde aan hoe iemand decennialang aan de top van de onderwereld kon opereren, beveiligd door een muur van angst en zwijgen. Pas toen naaste familieleden als getuigen optraden, kon justitie hem vervolgen.

De andere betekenis: juridische liquidaties

Terwijl criminele liquidaties de krantenkoppen halen, speelt zich in de rechtszalen een ander soort liquidatie af. Wanneer bedrijven failliet gaan of worden ontbonden, begint een gereguleerd proces van liquidatie: het te gelde maken van bezittingen om schuldeisers te kunnen voldoen.

Dit juridische proces kent strikte regels en procedures. Het is het tegenovergestelde van het chaotische geweld in de onderwereld, maar heeft wel dezelfde definitieve uitkomst: een einde aan iets dat niet langer levensvatbaar is.

Misdaadjournalistiek onder druk

De verslaggevers die over liquidaties schrijven, lopen zelf ook gevaar. Paul Vugts en John van den Heuvel staan onder zware beveiliging vanwege hun werk. De moord op Peter R. de Vries in 2021 maakte duidelijk dat ook journalisten doelwit kunnen worden.

Van historisch perspectief naar actuele dreiging

Liquidaties zijn niet nieuw in Nederland. In Korte metten worden de executies door het verzet tijdens de Tweede Wereldoorlog beschreven. Ook in de naoorlogse periode kende Amsterdam zijn liquidaties, zij het op kleinere schaal dan nu.

Wat wel nieuw is, is de industriële schaal waarop liquidaties tegenwoordig worden uitgevoerd. De combinatie van grote drugsgelden, internationale netwerken en jonge, meedogenloze uitvoerders heeft geleid tot een situatie die de Nederlandse samenleving fundamenteel bedreigt.

De toekomst: tussen hoop en vrees

De strijd tegen liquidaties vergt een brede aanpak. Naast strafrechtelijk optreden is preventie nodig: voorkomen dat jongeren in de criminaliteit belanden, de geldstromen uit drugshandel aanpakken, en getuigen effectief beschermen. De recente instelling van het Multidisciplinair Interventie Team (MIT) is een stap in de goede richting, maar experts waarschuwen dat het probleem diepgeworteld is.

Of we kijken naar criminele liquidaties of juridische liquidaties: beide vragen om zorgvuldigheid, expertise en respect voor procedures. Het verschil is dat de ene vorm van liquidatie plaatsvindt binnen de rechtsstaat, terwijl de andere juist een aanval erop vormt. Die tegenstelling maakt het des te urgenter om het geweld een halt toe te roepen en de democratische rechtsorde te beschermen.