Faillissement: van juridische procedure tot nieuw begin

Een faillissement is voor veel ondernemers een zwarte bladzijde. Het betekent dat een bedrijf niet meer aan zijn betalingsverplichtingen kan voldoen en onder toezicht van een curator wordt gesteld. Toch hoeft een faillissement niet het einde te betekenen. De laatste jaren is er meer aandacht gekomen voor doorstartmogelijkheden, alternatieve saneringsroutes en preventieve maatregelen.

In Nederland worden jaarlijks duizenden faillissementen uitgesproken. De gevolgen reiken verder dan alleen de ondernemer: werknemers verliezen hun baan, schuldeisers zien hun vorderingen verdampen en families worden geraakt. Tegelijkertijd biedt het faillissementsrecht ook bescherming en mogelijkheden voor een nieuw begin. Van de juridische grondslagen tot de menselijke kant van ondernemen in zwaar weer: dit overzicht belicht alle facetten van faillissement.

Juridische fundamenten

Het Nederlandse faillissementsrecht is gebaseerd op de Faillissementswet uit 1896. Deze wet regelt de collectieve schuldenregeling waarbij het vermogen van een schuldenaar wordt vereffend ten behoeve van alle schuldeisers. De curator speelt hierbij een centrale rol als beheerder van de failliete boedel.

Een faillissement kan worden aangevraagd door de schuldenaar zelf, maar ook door een schuldeiser. De rechtbank beoordeelt of aan de voorwaarden wordt voldaan: is er sprake van meerdere schuldeisers en heeft de schuldenaar opgehouden met betalen? Bij een faillietverklaring wordt direct een curator benoemd die het beheer overneemt.

De rol van de curator

De curator is na de faillietverklaring de centrale figuur. Hij of zij krijgt het beheer over de boedel, inventariseert het vermogen, gaat gesprekken aan met schuldeisers en probeert zoveel mogelijk op te halen voor de crediteuren. De curator moet daarbij een balans vinden tussen verschillende belangen: die van de schuldeisers, maar ook die van werknemers en eventuele doorstartmogelijkheden.

Preventie en doorstart

Steeds vaker wordt gezocht naar alternatieven voor een traditioneel faillissement. Een onderhands akkoord, een surseance van betaling of de nieuwe WHOA-procedure kunnen ondernemingen redden zonder dat er sprake is van een faillissement. Ook de pre-pack - waarbij een doorstart al voor het faillissement wordt voorbereid - krijgt meer aandacht.

Voor ondernemers die bijna failliet zijn, is het cruciaal om tijdig actie te ondernemen. Schulden saneren, met crediteuren om de tafel gaan en reorganiseren kan een faillissement voorkomen. De kunst is om de juiste strategie te kiezen en schuldeisers te overtuigen van een haalbaar plan.

De WHOA: nieuwe kansen

Sinds 1 januari 2021 kent Nederland de Wet Homologatie Onderhands Akkoord (WHOA). Deze wet maakt het mogelijk om schulden te saneren zonder faillissement. Ondernemers kunnen een reorganisatieplan voorleggen aan schuldeisers, en als een meerderheid instemt, kan de rechter dit plan bindend verklaren voor alle schuldeisers - ook voor hen die tegen stemmen.

De WHOA biedt unieke mogelijkheden: zo kunnen zelfs lopende overeenkomsten zoals huurcontracten worden aangepast. Dit geeft bedrijven met levensvatbare activiteiten maar een te zware schuldenlast de kans om door te gaan zonder dat werknemers worden ontslagen.

De menselijke kant

Achter elk faillissement gaan verhalen schuil van persoonlijke drama's. Ondernemers die hun levenswerk zien instorten, gezinnen die onder druk komen te staan, werknemers die plotseling op straat staan. Deze menselijke dimensie verdient aandacht, want een faillissement raakt mensen tot op het bot.

Mediation en alternatieve geschiloplossing

Niet elke schuldeiser is gebaat bij een faillissement. Vaak levert een doorstart of een schuldregeling meer op dan een liquidatie. Mediation kan helpen om tot creatieve oplossingen te komen waarbij alle partijen beter af zijn dan in een klassiek faillissementsscenario.

Technische aspecten: voorrang en verdeling

In een faillissement is er vrijwel altijd te weinig geld om alle schuldeisers volledig te betalen. Daarom kent het recht een rangorderegeling: bepaalde schuldeisers hebben voorrang boven anderen. De curator moet deze rangorde strikt respecteren bij de verdeling van de opbrengsten.

Arbeidsrecht en faillissement

Voor werknemers heeft een faillissement verstrekkende gevolgen. Hun arbeidsovereenkomst blijft in beginsel bestaan, maar de curator kan deze opzeggen met een verkorte opzegtermijn. Werknemers kunnen aanspraak maken op de wettelijke loongarantie via het UWV, maar deze dekt niet altijd alle aanspraken.

Internationale dimensie

In een geglobaliseerde economie hebben faillissementen steeds vaker internationale aspecten. Een bedrijf met vestigingen in meerdere landen, schuldeisers over de hele wereld en activa in verschillende jurisdicties vraagt om afstemming tussen nationale procedures. De Europese Insolventieverordening biedt hiervoor een kader.

Perspectief en toekomst

Het faillissementsrecht blijft in beweging. De introductie van de WHOA is het meest recente voorbeeld van wetgeving die preventie en sanering voorrang geeft boven liquidatie. Deze ontwikkeling past in een bredere Europese trend waarbij de focus verschuift van 'bestraffen' naar 'redden wat te redden valt'.

Voor ondernemers is het essentieel om vroegtijdig de signalen te herkennen dat het fout dreigt te gaan. Moderne instrumenten zoals de WHOA bieden ongekende mogelijkheden, maar vereisen wel tijdige actie en professionele begeleiding. De slagingskans neemt af naarmate langer wordt gewacht.

Faillissement blijft een ingrijpende gebeurtenis, maar hoeft geen permanente schande te zijn. Het ondernemerstalent gaat nooit failliet - veel succesvolle ondernemers hebben een faillissement achter de rug en zijn daarna sterker teruggekomen. De kunst is om van de ervaring te leren en met verworven wijsheid opnieuw te beginnen.